Luszyn
Według danych urzędu gminy Pacyna z 13 lipca 2009 roku wieś zamieszkiwało 451 mieszkańców
W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
Zabytki we wsi:
· murowany z cegły kościół w stylu gotycko-renesansowym z 1595 roku, restaurowany w II połowie XVII wieku, w XVIII i XIX w.
· pałac klasycystyczny wzniesiony w I połowie XIX wieku
· niemiecki cmentarz wojenny z 1918 roku
„Wiadomym jest, że na łąkach w pobliżu rozwidlenia dróg do Luszyna i Kaczkowizny w styczniu 1915 roku wojska niemieckie stoczyły zwycięską walkę z rosyjskimi. Zginęło wówczas ponad 200 żołnierzy walczących w armii rosyjskiej Jak podaje w swej monografii pan Franciszek Góreczny zostali oni pochowani na tych łąkach, zaś na wiosnę ich ciała przeniesiono do Luszyna, w okolice zabudowań dawnej gorzelni, gdzie do dziś dnia możemy oglądać postawiony przez Niemców kamienny obelisk”
Swych przeciwników w walce Niemcy uhonorowali napisem na obelisku (w języku niemieckim), który w tłumaczeniu brzmi: „Ku czci bohaterom, oni odpoczywają od walk.”
Również na łąkach, w miejscu pierwotnego pochówku poległych Rosjan Niemcy postawili obelisk (także stojący tam do dziś), na którym widnieje inskrypcja, którą tłumaczy się „Dzielnym Rosjanom”.
· cmentarz rzymskokatolicki z pocz. XIX wieku z kwaterą żołnierzy poległych w 1939 roku.
We wrześniu 1939 r. ze względu na swe położenie oraz zalesienie Luszyn odegrał istotną rolę.
Odnajdując „ Dzieje II Kompanii Batalionu Obrony Narodowej Jarocin sierpień- wrzesień 1939 r.” czytamy:
„15 września ( piątek) - do Kutna doszliśmy z rana. Tu zajęła nasza kompania drugą linię bojową. Nasz tabor rozlokowano w ogrodach na przedmieściu. Walą na nas Niemcy ogniem niepokojącym. Mamy dwóch lekko rannych. Są pewne sukcesy o znaczeniu lokalnym. Na noc wychodzimy przez Gajówek i dalej do Rakowic. W okolicy niebywała kanonada. Rozgrywa się jedna z największych bitew tej wojny. Z pola walki wraca dużo rannych. Lżej ranni idą sami, ciężej zranieni są transportowani na plecach towarzyszy. Na noc wycofujemy się do Żychlina.
16 września ( sobota) - leżymy za Żychlinem- w kierunku Luszyna. Żołnierze są nieprawdopodobnie zmęczeni ciągłymi marszami w dniach ostatnich i udziałem w bitwie. Rychło rano bliskie strzały z karabinów ręcznych i maszynowych. Nawiązaliśmy bezpośredni kontakt z nieprzyjacielem. Szwankuje obsługa. Brak amunicji i wyżywienia. Okazuje się, że kuchnia, która wyjechała w nocy do kompanii na stanowiska bojowe- obsłużyła tylko jeden pluton, gdyż od strony niemieckiej nacierają czołgi, a my mamy tylko karabiny. Nie można stawić żadnego oporu, gdyż czołgi niemieckie są wspierane jeszcze przez lekka artylerię. Kompania wycofuje się w bezładzie drogą na Luszyn. Towarzyszący jej szef, sierżant Andersz, zaleca żołnierzom odejście od drogi i rozproszenie na polach, gdyż Niemcy skupili ogień artyleryjski na drogę. Mało kto słucha doświadczonego żołnierza i większość pędzi drogą. Na skrzyżowaniu dróg powstaje masakra, dużo rannych i zabitych. Z artylerią niemiecką współdziałają samoloty i kończą dzieło zniszczenia. Resztki żołnierzy drugiej kompanii łączy się z taborem i wycofuje w kierunku Iłowa. Nieznany jest nam los innych oddziałów i dowództwa, gdyż powstało wielkie zamieszanie. Grupa związana z taborem żywi jednak kontynuowanie walki i połączenie się ze zorganizowanym oddziałem.”
Na terenie Luszyna odnajdziemy również Węzeł Lotnisk polowych:
- Lądowisko dla R-XIII D
Lublin R-XIII – polski samolot towarzyszący marki Lublin z okresu sprzed i II wojny światowej. Samolot zaprojektował inż. Jerzy Rudlicki w 1931. Produkcję seryjną rozpoczęto 17 września 1931. Pierwszy Lublin R-XIIIA wszedł do służby 7 czerwca 1932. Wszystkie samoloty z serii A w liczbie 50 sztuk zostały zmodyfikowane i otrzymały oznaczenie R-XIIIB. Następnie opracowano wersje ulepszone aerodynamicznie C i D. W 1934 opracowano wersję z pływakami dla marynarki wojennej, oznaczaną R-XIIIter. Posiadała ona nieco zwiększone wymiary oraz gorsze osiągi. Kolejna wersja R-XIIIE miała wzmocniony płat i 4 wyrzutniki bombowe, jednak nie została skierowana do produkcji seryjnej. Ostatnią wersją była wersja R-XIIIF produkowana od 1934. Łącznie wyprodukowano 273 samoloty wszystkich wersji.
Dwumiejscowy górnopłat zastrzałowy (parasol) z podwoziem stałym o konstrukcji mieszanej. Kadłub spawany z rur stalowych, kryty płótnem oraz (z przodu i od góry) blachą duralową. Płat dwudzielny, dwudźwigarowy, drewniany, kryty płótnem, wsparty na piramidce i zastrzałach. Lotki ze skrzydełkami odciążającymi. Usterzenie spawane z rur, kryte płótnem. Masa silnika: Skoda –
W 1939 w jednostkach było 150 samolotów R-XIII, w tym 50 w wersjach R-XIIID i R-XIIIC w jednostkach bojowych, 30 sztuk w szkolnictwie, 30 sztuk w rezerwie i około 40 sztuk w remontach. Samoloty trafiły do 16, 26, 36, 43, 46, 56 i 66 eskadry obserwacyjnej. W czasie walk 40 samolotów uległo zniszczeniu, a 10 udało się ewakuować do Rumunii. Jeden R-XIII wylądował w ZSRR, jeden na Węgrzech i jeden na Słowacji.
- Pole wzlotów dla 33 i 34 Eskadry- widoczny przy drodze mały lasek nazywany Remizyjką. Miały być tam też chowane samoloty. W wyniku bombardowania miał tam zostać spalony „Karaś”
33 Eskadra Towarzysząca została sformowana w październiku i listopadzie 1934 roku w składzie 3 Pułku Lotniczego w Poznaniu-Ławicy. Podstawę organizacji eskadry stanowił rozkaz L. 2274/Tjn. Org. I Wiceministra Spraw Wojskowych z dnia 30 sierpnia 1934 roku. Określony w tym rozkazie termin formowania eskadry na dzień 15 września 1934 roku nie został zachowany.
Eskadra mobilizację sierpniową przeprowadziła na lotnisku Ławica, a następnie przeniosła się na lotnisko Żydowo. Na uzbrojeniu eskadry znajdowało się siedem samolotów obserwacyjnych RWD-14 Czapla.
W kampanii wrześniowej 1939 eskadra walczyła w składzie Armii „Poznań”.
Personel eskadry we wrześniu 1939 roku:
dowódca eskadry - kpt. obs. Stanisław Zaleski
I/33 Pluton
dowódca plutonu - por. obs. Jan Jaworski
por. obs. Antoni Mikienko
por. obs. Henryk Cyruliński
por. obs. Zygmunt Rattay
ppor. rez. pil. Jan Rejecki
sierż. pil. Stefan Nowak
kpr. pil. Jan Michalak
kpr. pil. Mieczysław Orłowski
kpr. pil. Marian Zajączkowski
szef mechaników - st. majster wojsk. Jan Szczuraszek
szef eskadry - st. sierż. Władysław Mańczak
II/33 Pluton
dowódca plutonu - por. pil. Stanisław Gardulski
ppor. obs. Tadeusz Sawicki
ppor. obs. Józef Tomaszewski
ppor. obs. Aleksander Wilczyński
kpr. pil. Jan Barankiewicz
kpr. pil. Antoni Sypniewski
kpr. pil. Brunon Ślebioda
-
-
szef mechaników - majster wojsk. Wacław Szczublewski
34 Eskadra Rozpoznawcza - jednostka Armii Poznań we wrześniu 1939
-Miejsce stacjonowania: Mierzewo
-Wyposażenie: 1 samolot RWD-8, 10 samolotów PZL.23B Karaś
Personel Eskadry – 01.IX.1939 r.
· Dowódca: kpt. obs. Janusz Badowski
· Oficer takt. oper. eskadry: por. obs. Stanisław Martyni
· Lekarz eskadry: ppor. rez. lek. Czesław Kołaczkowski
· Oficer techniczny eskadry: ppor. techn. Ciszewski
· Szef mechaników: st. majster wojsk. Antoni Pietkiewicz
· Szef admin. eskadry: st. sierż. Antoni Sierpowski
Obserwatorzy
· por. Jerzy Bońkowski
· por. Zdzisław Gliszczyński
· por. Edmund Górecki
· por. Zbigniew Grekowicz-Grochowski
· por. Franciszek Michalak
· por. Marian Noetzel
· por. Julian Sławomirski
· ppor. rez. Marian Bręczewski
· ppor. rez. Kazimierz Śliwiński
· pchor. Stefan Żmichowski
· pchor. Henryk Żychowicz
Piloci
· ppor. Janusz Kosmowski
· pchor. Kazimierz Sobczak
· pchor. Ryszard Malczewski
· pchor. Ludwik Wiktor Weyman
· sierż. Wojciech Kot
· sierż. Marian Eder
· plut. Stefan Harenda
· kpr. Benedykt Jankowski
· kpr. Stanisław Orlikowski
· kpr. Alojzy Patocki
· kpr. marian Pingot
· kpr. Wilhelm Warchołek
· kpr. Michał Zamojski
Strzelcy pokładowi
· kpr. Bernard Czerny
· kpr. Stanisław Marczak
· kpr. Jan Stengierski
· kpr. Stanisław Wawrzak
· kpr. Jan Wiewiórkowski
· kpr. Jan Wilkowski
- Pole wzlotów dla 2 P-11c oraz 2 PWS-26; od północy przylegało do lasu „Gotka”
PZL P.11 (zwany potocznie „jedenastką”) – polski samolot myśliwski konstrukcji inżyniera Zygmunta Puławskiego z okresu przed II wojną światową.
Podstawowy polski myśliwiec wchodzący w skład Brygady Pościgowej oraz Lotnictwa Armijnego w chwili wybuchu II wojny światowej.
PWS-26 – polski samolot szkolno-treningowy z okresu międzywojennego. Samolot ten był przeznaczony do treningu pilotów w lotach nurkowych, do bombardowania z lotu nurkowego, a także do akrobacji, nauki strzelania myśliwskiego oraz nauki pilotażu bez widoczności ziemi.
Po próbach w Instytucie Technicznym Lotnictwa w Warszawie, które wykazały, że jest to bardzo udana i dopracowana konstrukcja o doskonałej zwrotności oraz dobrych właściwościach pilotażowych, lotnictwo wojskowe zamówiło w Podlaskiej Wytwórni Samolotów 400 samolotów PWS-26.
Wykonując oprócz zadań łącznikowych, także zadania rozpoznawcze i bombowe, obrzucając oddziały niemieckie granatami ręcznymi.
- Lotnisko dla P-11c z 132 Eskadry i R- XIIID z 46 Eskadry Obserwacyjnej.
Z relacji świadków dnia 15 IX 1939 r. P-11c rozbił się przy lądowaniu.
132 Eskadra Myśliwska
Jesienią 1928 roku, w ramach uporządkowania nazewnictwa, 112 Eskadra Myśliwska została przemianowana na 132 Eskadrę Myśliwską.
W kampanii wrześniowej 1939 roku eskadra walczyła w składzie Armii „Poznań” operując z lotniska polowego w miejscowości Dzierżnica. Eskadra posiadała dziesięć samolotów PZL P.11c.
46 Eskadra Towarzysząca
Została sformowana na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych L.dz. 4359/tjn. Org. z dnia 19 lipca 1937 roku.
Mobilizacja eskadry została przeprowadzona w dniach 23-24 sierpnia 1939 roku. Po zakończeniu mobilizacji jednostka została przemianowana na 46 Eskadrę Obserwacyjną.
W kampanii wrześniowej walczyła w składzie lotnictwa Armii „Pomorze” operując z lotnisk polowych w Czersku i Bielicach Nowych. Na uzbrojeniu eskadry znajdowało się siedem samolotów Lublin R-XIIID i R-XIIIC oraz dwa samoloty łącznikowe
RWD-8.
Analizując miejsca pochówku lotników Lotnictwa Wojskowego 1939 odnajdujemy zapis:
+ ppor. pil. Elsner Jan 15. IX.’39r. 43 Eskadra Obserwacyjna- miejsce pochówku Luszyn.
43 Eskadra Towarzysząca – pododdział lotnictwa Wojska Polskiego.
W wyniku reorganizacji lotnictwa jesienią 1937 roku w ramach 4 Pułku zaczęto tworzyć 46 Eskadrę Obserwacyjną. Jednostka została utworzona na bazie sprzętu oraz personelu należącego do plutonu III/43. 1 września 1937 roku dowódcą minowano kapitana Roman Rypsonia, a 21 marca 1938 roku dowództwo nad jednostką przejął kpt. obs. Władysław Dawidek.
Personel eskadry na dzień 1 IX 1939
· Dowódca I/43 Plutonu: por. obs. Eugeniusz Siedlecki
· Dowódca II/43 Plutonu: por. obs Tadeusz Jasionowski
· Szef mechaników I/43 Plutonu: st. majster wojsk. Władysław Sztul
· Szef mechaników II/43 Plutonu: mł. majster wojsk. Adam Peimel
· Szef admin. eskadry: st. sierż. Kazimierz Stachurski
I/43 Pluton
Obserwatorzy
· por. Tadeusz Galler, ppor. Bernard Owczarzak, ppor. Przybyłowicz, ppor. rez. Stanisław Wieczorek
Piloci
· ppor. rez. Jan Elsner, ppor. Andrzej Wojciechowski, kpr. Józef Andrzejewski, kpr. Józef Jasiński, kpr. Jan Rink
II/43 Pluton
Obserwatorzy
· ppor. Marian Stefański, ppor. Stanisław Słomiński, ppor. Tadeusz Sołtysiński, ppor. Włodzimierz Szeunert
Piloci
· ppor. rez. Stanisław Targowski, pchor. rez. Erwin Janusz, st. sierż. Henryk Rejchel, kpr. Michał Andrzejewski, kpr. Kazimierz Gawenda, kpr. Ryszard Kopytowski
Czytając dalej historię 43 Eskadry Obserwacyjnej odnajdujemy pewną nieścisłość dotyczącą imienia poległego oraz miejsca śmierci:
„Po mobilizacji w dniach 23/24 sierpnia 1939 roku z dniem 30 sierpnia 43 Eskadra została przydzielona do Armii Pomorze. 1 września 1939 roku pierwszy lot bojowy wykonali por. obs. Tadeusz Galler i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski. Po południu tego samego dnia jednostka poniosła pierwsze straty. Odbywająca rozpoznanie w okolicach Nakła załoga ppor. Bernard Owczarczak i kpr. pil. Józef Andrzejewski została ostrzelana przez własną artylerię. Kpr. pil. Andrzejewski został ciężko ranny. 13 września w czasie kolejnego lotu bojowego został śmiertelnie ranny ppor. Juliusz Elsner. Dowódca eskadry z kpr. pil Ryszardem Kopytowskim, po rozpoznaniu Puszczy Kampinoskiej wylądowali w Warszawie, gdzie pozostali do kapitulacji stolicy. 17 września trzy pozostałe załogi otrzymały rozkaz ewakuacji do Lublina. Dwie załogi dostały się do niewoli niemieckiej, a jedna w składzie ppor. Stanisław Słomiński i ppor. pil. Stanisław Targowski 18 września przekroczyła granicę Rumunii.”
Bilans walk
Od początku wybuchu wojny do 17 września piloci eskadry wykonali 55 zadań bojowych. Poległ ppor. Juliusz Elsner, ranny został Józef Andrzejewski, do niewoli dostało się 4 żołnierzy. Eskadra utraciła wszystkie samoloty.
Juliusz Elsner (ur. 27 kwietnia 1913, zm. 15 września 1939)
– podporucznik rezerwy pilot Wojska Polskiego.
Juliusz Elsner został zmobilizowany w sierpniu 1939 roku do 4 Pułku Lotniczego w Toruniu i przydzielony do 43 Eskadry Obserwacyjnej, jako pilot samolotu Lublin R.XIII. Eskadra została przydzielona do Armii „Pomorze”.
13 września 1939 roku po starcie z lotniska polowego w Grabowie w gminie Żychlin w czasie wykonywania zadania bojowego, polegającego na rozpoznaniu ruchów wojsk niemieckich, Juliusz Elsner został ciężko ranny. Pomimo odniesionych ran powrócił na lotnisko i bezpiecznie wylądował ratując życie porucznika obserwatora Mirosława Pszczółkowskiego. Zmarł dwa dni później w szpitalu w Gostyninie. Został pochowany na cmentarzu w Luszynie.
Za odwagę oraz uratowanie życia porucznika obserwatora Mirosława Pszczółkowskiego został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.